Η ιστορία του James Gareth Endicott (1898–1993, κινέζικο όνομα: Wen Yiuzhang) δεν είναι μάλλον γνωστή στην Ελλάδα, αφενός γιατί ο ίδιος υπήρξε Μεθοδιστής κληρικός και ιεραπόστολος, αφετέρου γιατί οι  μελέτες για την Κινέζικη Επανάσταση στην Ελλάδα δεν είχαν το βάθος και τη δυναμική χωρών με παράδοση όπως η Γαλλία.endicott_065

Από όσα γνωρίζουμε γι’ αυτόν, γεννήθηκε στην επαρχία Σετσουάν, στην Κίνα, ήταν το τρίτο από τα πέντε παιδιά μιας ιεραποστολικής οικογένειας Καναδών Μεθοδιστών. Η οικογένειά του επέστρεψε στον Καναδά το 1910. Ο Endicott πολέμησε ως στρατιώτης στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο ενώ μετά τον πόλεμο σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Victoria College του Τορόντο, όπου διετέλεσε πρόεδρος του φοιτητικού συμβουλίου και υπήρξε και ιδρυτής του Χριστιανικού Κινήματος Φοιτητών του Πανεπιστημίου. Με την περάτωση του μεταπτυχιακού του χειροτονήθηκε ιερέας της Ενωμένης Εκκλησίας του Καναδά και το 1925 επέστρεψε στην Κίνα ως ιεραπόστολος για να παραμείνει εκεί για περισσότερο από δύο δεκαετίες.

Στην Κίνα δίδαξε αγγλικά και παράλληλα έγινε καθηγητής Ηθικής στο West China Union University. Εξελίχθηκε σε σύμβουλο του Τσιάνγκ Κάι-Σεκ και υπήρξε επίσης πολιτικός σύμβουλος του Κινήματος της Νέας Ζωής. Για να γίνει αντιληπτό καλύτερα το που υπήρξε πολιτικά ο Endicott, πρέπει να γνωρίζουμε ότι το Κίνημα της Νέας Ζωής του Τσιάνγκ Κάι-Σεκ ήταν εμπνευσμένο από το φασισμό και ιδρύθηκε ως αντίπαλο δέος στην αυξανόμενη επιρροή του Κομμουνιστικού Κόμματος στον κινέζικο λαό.

Παράλληλα με αυτή του τη δράση υπηρέτησε ως πράκτορας για τον αμερικάνικο στρατό κατά τα έτη 1944-1945 και ως σύνδεσμος μεταξύ του αμερικανικού στρατού και των κινέζικων κομμουνιστικών ενόπλων δυνάμεων που αγωνίζονταν ενάντια στους Ιάπωνες στον Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Εκεί θα έρθει σε επαφή με τον Τσου Εν Λάϊ και τον Τσιάο Γιεν Χουά.

Η διαφθορά του Κουόμιτανγκ και η αποτυχία του Κινήματος της Νέας Ζωής παράλληλα με ένα συνταρακτικό γεγονός άλλαξαν την πορεία της ζωής του Endicott. Σε μια μάχη του κινέζικου Εμφύλιου που ακολούθησε τον Σινο-Ιαπωνικό πόλεμο, είδε τους αξιωματικούς του Κουόμιτανγκ να αφήνουν τους στρατιώτες τους να λιμοκτονούν επίτηδες, ενώ οι ίδιοι ζούσαν με χαρακτηριστική άνεση. Εκεί ο  Endicott θα καταλάβει το βαθύτερο νόημα του προπαγανδιστικού υλικού του ΚΚ Κίνας, το οποίο ως τότε πρακτόρευε στις αμερικάνικες και καναδικές αρχές και θα εκτιμήσει τη στάση των Κινέζων κομμουνιστών.

Θα οδηγηθεί στο να συνδεθεί φιλικά και πολιτικά με τον Τσου Εν Λάι  [στη φωτογραφία του άρθρου απεικονίζονται μαζί, στα δεξιά βρίσκεται ο Endicott] και θα βρεθεί  μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας. Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου με το Κουόμιτανγκ, παρείχε βοήθεια στο ΚΚ Κίνας για να στηθεί ένα υπόγειο δίκτυο φιλο-κομμουνιστικών δυνάμεων το οποίο βοήθησε στην επεξεργασία θέσεων και προτάσεων του Κόμματος για την εγκαθίδρυση του σοσιαλισμού στην Κίνα.

Με το τέλος του πολέμου, στις 5 Μαΐου του 1946, θα βρεθεί μπροστά σε ένα μεγάλο δίλημμα. Η καναδική κυβέρνηση και η Εκκλησία του Καναδά του έδωσαν τελεσίγραφο: ή σταματά τη δημόσια υποστήριξή του στους κομμουνιστές ή παραιτείται από την ιδιότητα του πάστορα. Ο Endicott επιλέγει τη στήριξη στο ΚΚ Κίνας καθώς πλέον έχει πειστεί από το όραμα της κινέζικης σοσιαλιστικής επανάστασης και επιστρέφει στον Καναδά ως πρεσβευτής ειρήνης.

Η δεκαετία του ’50 και του ’60 θα τον βρει ως πρόεδρο του Καναδικού Κογκρέσου για την Ειρήνη και αντιπρόεδρο του Παγκόσμιου Συμβουλίου Ειρήνης. Από αυτή τη θέση θα χαιρετήσει και την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, το 1949. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και για περισσότερα από 40 χρόνια, ο ίδιος και η Mary Austin θα είναι υπεύθυνοι για το καναδικό Ενημερωτικό Δελτίο για την Άπω Ανατολή, το οποίο υποστήριζε ανοιχτά τη φιλία και τη συνεργασία με την Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας. Αυτή η υπεράσπισή της Κίνας θα οδηγήσει τον Endicott πολλές φορές σε σύγκρουση με την Εκκλησία του Καναδά και με την καναδική Κυβέρνηση. Το 1950-51 μάλιστα θα κατηγορηθεί για προδοσία αλλά η πίεση από την Κίνα και τον κόσμο του Καναδά που έβλεπε στον Endicott έναν πρεσβευτή της παγκόσμιας ειρήνης, απέτρεψαν τα χειρότερα. Θα πρωτοστατήσει επίσης σε πολλές φοιτητικές διαδηλώσεις κατά το “μακρύ 1968”, που έφτασε και στον Καναδά, υποστηρίζοντας τη φοιτητική νεολαία που έβγαινε ορμητική στο προσκήνιο.

Πριν από το τέλος της ζωής του, η εκκλησία του στην πόλη του Τορόντο και το Πανεπιστήμιο του York θα τον αναγνωρίσουν ως μία  από τις προφητικές φωνές του Καναδά που έλεγε ότι πρέπει να συμβιβαστούν με την πορεία της ιστορίας στην Ασία και τη δυνατότητα της ειρηνικής συνύπαρξης μεταξύ διαφορετικών κοινωνικών συστημάτων. Λίγο πριν πεθάνει, το 1993, η κινεζική κυβέρνηση τίμησε τον Endicott με το βραβείο του Πρεσβευτή της Φιλίας των Λαών.

Η ιστορία του Endicott δεν είναι μόνο μια ιστορία ανθρωπισμού και συναδέλφωσης των λαών. Είναι και μια ιστορία αποδεικτική της βαθιάς τομής που μπορεί να φέρει στη συνείδηση των ανθρώπων η ηγεμονία της επαναστατικής στρατηγικής. Η στιγμή της επανάστασης και ο παρατεταμένος λαϊκός πόλεμος, η ηθική και ο αγώνας, τα οράματα ενός καλύτερου κόσμου, επέδρασαν καταλυτικά σε αυτόν τον εθνικιστή, τον μυστικό πράκτορα, τον άνθρωπο της αντίδρασης. Είναι λοιπόν ο Endicott και ο κάθε ένας σαν αυτόν μια ζωντανή απόδειξη του μαοϊκού ρητού: “Οι σωστές ιδέες προέρχονται από τα τρία είδη κοινωνικής πρακτικής: την πάλη για την παραγωγή, την ταξική πάλη, το επιστημονικό πείραμα.”